Bebeklerde diş çıkarma sırası: süt dişi tablosu, belirtiler ve güvenli rahatlatma yolları
Bebeklerin çoğunda ilk diş 6 ay civarında çıkar ve bu genellikle alttaki iki ön kesici dişten biridir. Ardından üst ön kesiciler, yan kesiciler, birinci azılar, köpek dişleri ve en son ikinci azı dişleri gelir. 20 süt dişinin tamamı çoğunlukla 3 yaş civarında tamamlanır. Zamanlama bebekten bebeğe çok değişir: erken ya da geç çıkan bir diş çoğu zaman tamamen normaldir. Aşağıda süt dişi tablosunu, diş çıkarmanın gerçek belirtilerini, neden olmadığı şikâyetleri, güvenli rahatlatma yollarını ve diş bakımı önerilerini bulacaksın.
Süt dişi tablosu: 20 dişin sırası ve tipik yaşları
Süt dişleri toplam 20 tanedir: 10'u üst çenede, 10'u alt çenede. Aşağıdaki yaş aralıkları, uluslararası olarak kullanılan Amerikan Diş Hekimleri Birliği (ADA) diş sürme tablosundan alınmıştır. Bunlar büyük çocuk gruplarından elde edilen ortalamalardır, son tarih değildir. Birkaç ay erken ya da geç çıkan bir diş çoğu zaman endişe nedeni değildir.
En sık görülen sıra şöyledir: alt orta kesiciler, üst orta kesiciler, üst ve ardından alt yan kesiciler, birinci azı dişleri, köpek dişleri ve son olarak ikinci azı dişleri. Birinci azıların köpek dişlerinden önce gelmesi birçok ebeveyni şaşırtır.
- Alt orta kesiciler: 6-10 ay
- Üst orta kesiciler: 8-12 ay
- Üst yan kesiciler: 9-13 ay
- Alt yan kesiciler: 10-16 ay
- Birinci azılar: üstte 13-19 ay, altta 14-18 ay
- Köpek dişleri: üstte 16-22 ay, altta 17-23 ay
- İkinci azılar: altta 23-31 ay, üstte 25-33 ay
Diş çıkarmanın sık görülen belirtileri
Bazı bebekler dişlerini neredeyse fark ettirmeden çıkarır, bazıları ise diş dişetini delmeden önceki birkaç gün belirgin şekilde huzursuz olur. Belirtiler gelip gider ve genellikle diş çıkmadan hemen önce ve çıkarken en yoğun hâlindedir. İngiltere sağlık hizmeti NHS'in ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı Tunceli Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi'nin tarif ettiği belirtiler aşağıdadır. Tunceli ADSM sayfasına göre belirtiler dişten iki-üç ay önce başlayabilir.
Bu belirtilerin çoğunun başka nedenleri de olabilir. Yani salyası akan, her şeyi kemiren ya da huysuz her bebek diş çıkarıyor olmayabilir.
- Dişin çıkacağı yerde kızarık, şiş ve hassas dişeti
- Hafif ateş yükselmesi, ancak 38 °C'nin altında
- Bir yanakta kızarıklık ya da yüzde hafif döküntü
- Kulağını ovuşturma
- Normalden fazla salya
- Eline geçeni ısırma, kemirme isteği
- Huysuzluk ve uyku düzeninde bozulma
Diş çıkarmanın neden olmadığı şeyler: ateş, ishal ve diğer hastalıklar
Diş çıkarma konusunda bilinmesi gereken en önemli nokta budur. NHS'e göre diş çıkarma vücut ısısını hafifçe artırabilir, ancak 38 °C'nin altında kalır; 38 °C ve üzeri ateştir ve dişle açıklanamaz. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de diş çıkarmanın ateş ya da ishale neden olmadığını açıkça belirtir; NHS ise diş çıkarmanın ishal yaptığına dair bir kanıt bulunmadığını vurgular. Sağlık Bakanlığı'na bağlı Tunceli Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi de diş çıkarırken 38 °C'nin altında ateş olabileceğini, ateşin iki gün içinde geçmezse doktora haber verilmesi gerektiğini belirtir. Aynı sayfa, diş çıkarma ile ishal arasındaki bağın şüpheli olduğunu, bazı hekimlerin ise artan salyanın dışkıyı etkileyebileceğini düşündüğünü, dışkının yumuşak olabileceğini ve iki dışkılamadan uzun süren ishalin doktora bildirilmesi gerektiğini yazar. NHS ve AAP ise diş çıkarmanın ishale yol açtığına dair kanıt olmadığını söyler; hangi yaklaşımı izlerseniz izleyin ishal sürerse doktora başvurun.
Bu neden önemli? Diş çıkarma dönemi, bebeklerin ilk soğuk algınlıklarını, orta kulak iltihaplarını ve mide-bağırsak enfeksiyonlarını geçirdiği yaşa denk gelir. Her şeyi dişe bağlarsan gerçek bir hastalık gözden kaçabilir. Bebeğinde ateş, ishal, kusma, öksürük varsa ya da genel olarak hasta görünüyorsa, başka bir neden ara ve bir sonraki dişi beklemek yerine doktora danış.
Diş çıkaran bebeği güvenle rahatlatmanın yolları
Amaç, diş çıkana kadar bebeğinin daha rahat etmesini sağlamaktır. NHS, AAP, FDA ve Tunceli ADSM basit ve ucuz yöntemler önerir: dişetine hafif baskı ve çiğnemek için sert, serin bir şey.
Bütün bunlara rağmen bebeğinin ağrısı varsa, Tunceli ADSM diğer yöntemler işe yaramazsa parasetamol kullanılabileceğini ama dozu doktora sormak gerektiğini belirtir. Sağlık Bakanlığı sayfası dondurulmuş simit ya da bezle sarılı buz da önerir; NHS ve FDA ise donmuş diş kaşıyıcının dişetine zarar verebileceği konusunda uyarır, bu yüzden biz kaşıyıcıyı dondurmamayı öneriyoruz. Dişetine doktor önermedikçe başka bir şey sürme.
- Dişetine temiz bir parmakla nazikçe masaj yap
- İçi sıvı dolu olmayan, sert lastik bir diş kaşıyıcı ver. NHS'e göre buzdolabında serinletebilirsin ama asla dondurma, çünkü donmuş bir kaşıyıcı dişetine zarar verebilir
- Isırması için temiz, nemli ve serinletilmiş bir bez
- 6 aydan sonra ek gıdaya geçtiyse çiğ meyve ya da sebze parçaları, boğulma riski nedeniyle her zaman gözetim altında (NHS)
- Bol kucak, sevgi ve dikkat dağıtma, özellikle uyku saatinde
- Salyaya bağlı döküntüyü önlemek için yüzü hafifçe sil (NHS)
Uzak durulması gerekenler: kehribar kolye, uyuşturucu jeller, bal ve şekerli bisküviler
Popüler diş çıkarma ürünlerinin bazıları ya etkisizdir ya da tehlikelidir. FDA, diş çıkarma takılarına bağlı boğulma ve tıkanma dahil ölüm ve ciddi yaralanma bildirimleri aldığını belirtir. AAP de kehribar, tahta, mermer ya da silikondan yapılmış diş kolye ve bilekliklerinin boğulma ve tıkanma riski taşıdığını, kehribarın ağrıyı azalttığına dair bilimsel kanıt olmadığını belirtir.
FDA ayrıca benzokain içeren ürünlerin diş çıkarma için kullanılmaması gerektiği konusunda uyarır; bu ürünler kanın oksijen taşıma kapasitesini azaltan, nadir ama ölümcül olabilen methemoglobinemiye yol açabilir. FDA'ya göre viskoz lidokain de kullanılmamalıdır. NHS genel amaçlı ağız ağrısı jellerini uygun bulmaz, homeopatik diş çıkarma ürünlerini önermez; herhangi bir jel kullanmadan önce eczacına ya da doktoruna danış.
- Diş çıkarma kolyesi ve bilekliği (kehribar, tahta, mermer ya da silikon)
- Benzokain ya da lidokain içeren jel ve spreyler
- Emziğe ya da kaşıyıcıya bal sürmek: NHS, çocuk 1 yaşını geçene kadar bal verilmemesini söyler
- Diş bisküvileri: NHS kaçınmayı önerir, çünkü neredeyse tüm markalar şeker içerir
- Dondurulmuş kaşıyıcılar
İlk dişleri temizlemek, florürlü diş macunu ve ilk diş hekimi ziyareti
Çürük, diş ağızda göründüğü andan itibaren başlayabilir. Bu yüzden fırçalamaya ilk dişle birlikte başlanır: en az günde iki kez, biri yatmadan hemen önce (NHS). Önerilen macun miktarı ve florür oranı ülkeden ülkeye değişir; Sağlık Bakanlığı'nın bu konuda ulaşabildiğimiz bir bebek diş fırçalama kılavuzu bulunmadığı için uluslararası önerileri aktarıyoruz ve diş hekiminin önerisine uymanı tavsiye ediyoruz.
İngiltere'de NHS, 3 yaşına kadar bebekler ve küçük çocuklar için çok az bir miktar diş macunu, 3-6 yaş arasında ise bezelye büyüklüğünde bir miktar önerir. ABD'de ADA, 3 yaşından küçükler için pirinç tanesinden büyük olmayan bir miktar florürlü diş macunu önerir. NHS'e göre fırçadan sonra suyla çalkalamaya gerek yoktur, çünkü su florürü yıkar.
ADA, ilk diş hekimi ziyaretinin ilk dişin çıkmasından sonraki 6 ay içinde ve en geç ilk yaş gününde yapılmasını önerir. Bu muayeneyi bir diş hekiminde, örneğin Sağlık Bakanlığı'na bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinde yaptırabilirsin.
Ne zaman doktora ya da diş hekimine gitmeli?
Diş çıkarma normal bir süreçtir ve nadiren doktor gerektirir. Dikkat edilmesi gereken, aynı döneme denk gelen hastalıklar ya da dişlerin kendisindeki sorunlardır. Aşağıdaki belirtilerden birini fark edersen çocuk doktoruna ya da aile hekimine başvur.
Bebeğin ağır hasta görünüyorsa, örneğin çok uykulu ya da gevşekse, nefes almakta zorlanıyorsa veya bardakla bastırınca solmayan döküntüsü varsa hemen 112'yi ara (NHS).
- 38 °C ve üzeri ateş: bu ateştir ve dişle açıklanamaz (NHS'e göre 3 aydan küçük bebekte 38 °C ve üzeri ateş hızla değerlendirilmelidir)
- Diş çıkarırken bile iki günde azalmayan ateş (Tunceli ADSM)
- İki dışkılamadan uzun süren ishal (Tunceli ADSM), kusma, emmeyi ya da içmeyi reddetme, az ıslak bez veya seni endişelendiren herhangi bir belirti
- 12 aydan sonra hâlâ diş yoksa: normal olabilir (NHS), ama sonraki kontrolde ya da diş hekiminde söyle
Her yeni dişi nasıl kayıt altına alırsın?
Hangi dişin ne zaman çıktığını şaşırtıcı derecede çabuk unutuyoruz. Basit bir kayıt, örüntüleri görmeni (hangi dişlerin çift çıktığı, huzursuz dönemlerin ne kadar sürdüğü) sağlar, doktor ve diş hekimi kontrollerindeki sorulara cevap vermeni kolaylaştırır ve ileride güzel bir hatıraya dönüşür.
Her diş için hangi diş olduğunu (örneğin sol alt orta kesici), onu ilk gördüğün ya da hissettiğin tarihi ve önceki günlerdeki şikâyetleri not et.
Mamio'nun diş tablosu, 20 süt dişini Amerikan Pediatrik Diş Hekimleri Akademisi (AAPD) tablosuna göre tipik çıkış aralıklarıyla gösterir. Geç çıkan bir diş hiçbir zaman gecikmiş olarak işaretlenmez, çünkü geniş bir aralık normaldir. Diş hekimi ziyaretlerini de kaydedebilirsin.
Sık Sorulan Sorular
Bebeklerde dişler hangi sırayla çıkar?
Genellikle önce alt orta kesiciler, sonra üst orta kesiciler, ardından yan kesiciler, birinci azılar, köpek dişleri ve en son ikinci azılar çıkar. Bazı çocuklar bu sıradan farklı olabilir ve yine de tamamen sağlıklıdır.
Diş çıkarırken ateş olur mu?
Diş çıkarma vücut ısısını hafifçe artırabilir, ancak NHS'e göre bu 38 °C'nin altında kalır. 38 °C ve üzeri ateştir ve dişle açıklanamaz; dişe bağlamak yerine doktora danış. Tunceli ADSM ateş iki gün içinde geçmezse doktora haber vermeyi söyler.
Diş çıkarma ishal yapar mı?
NHS ve AAP'ye göre diş çıkarmanın ishale neden olduğuna dair kanıt yoktur; Tunceli ADSM bu bağlantıyı şüpheli bulur ama dışkının yumuşayabileceğini söyler. İki dışkılamadan uzun süren ishali doktora bildir; sıvı alımına dikkat et ve endişelenirsen doktora başvur.
Kehribar kolye diş ağrısına iyi gelir mi?
Hayır. Ağrıyı azalttığına dair bilimsel kanıt yoktur; AAP kehribar, tahta, mermer ya da silikon diş kolye ve bilekliklerinin boğulma ve tıkanma riski taşıdığı konusunda uyarır, FDA da diş çıkarma takılarına bağlı ölüm ve ciddi yaralanma bildirimleri aldığını belirtir.
Bebeğin dişlerini ne zaman fırçalamaya başlamalı?
İlk diş çıkar çıkmaz, NHS'e göre en az günde iki kez. NHS 3 yaşa kadar çok az bir miktar macun, ADA ise pirinç tanesinden büyük olmayan florürlü macun önerir; uygun ürün için diş hekimine danış.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz.
20 süt dişini Mamio'nun diş tablosunda gör