Diş çıkarma mı, hastalık mı? Ateş, ishal, döküntü ve doktora gitmeyi gerektiren belirtiler
Bebekler ilk dişlerini, ilk soğuk algınlığı, kulak enfeksiyonu ve mide-bağırsak enfeksiyonu geçirdikleri yaşta çıkarır; bu yüzden her huzursuz günü dişlere yüklemek kolaydır. Sağlık Bakanlığına bağlı bir ağız ve diş sağlığı merkezinin sayfası, dişetindeki şişme nedeniyle 38 °C'nin altındaki bir ateşin diş çıkarmaya eşlik edebileceğini, diş çıkarma ile ishal arasındaki ilişkinin ise çok şüpheli olduğunu yazıyor. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ateşi diş çıkarmanın yanlış bir belirtisi olarak tanımlıyor. Burada diş çıkarmanın neye yol açabileceğini, hangi ateş değerlerinin önemli olduğunu, hangi belirtilerin acil yardım gerektirdiğini ve Türkiye, İngiltere, ABD, Almanya, Fransa ve Brezilya'daki önerilerin nerede ayrıştığını bulacaksın. Bu genel bilgidir, tanı değildir. Endişeliysen sağlık profesyoneline danış.
Diş çıkarma nelere yol açabilir?
Bazı bebekler diş çıkarırken hiç huysuzlanmaz, bazıları birkaç gün rahatsız olur. AAP, şişmiş ve hassas dişetlerinin bebeği huysuz yaptığını, daha çok salya akıttığını ve her şeyi çiğnemek istediğini anlatır. NHS ise 38 °C'nin altında hafif yükselmiş ateşi ve yüzdeki döküntüyü olası belirtiler arasında sayar. Tunceli Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi sayfası salya artışını, diş eti ağrısını, huzursuzluğu, beslenmede isteksizliği, ısırmayı ve gece uyanmalarını sayar.
Döküntü çoğunlukla salyadan olur. AAP'ye göre ağız çevresindeki döküntü salyanın yan etkisidir, diş çıkarma cildi başka yerlerde daha hassas yapmaz; yani bez pişiği başka bir nedene işaret eder. Salyayı yumuşakça silmek yardımcı olur.
- Dişin çıktığı yerde şişmiş, hassas diş eti
- Huzursuzluk ve bir şeyleri ısırma isteği
- Her zamankinden fazla salya
- Hafif yükselmiş ateş: NHS ve Sağlık Bakanlığı sayfasına göre 38 °C'nin altında
- Salya yüzünden yüzde veya ağız çevresinde kızarıklık
Diş çıkarma neye yol açmaz: yüksek ateş ve ishal
NHS, bazı kişilerin diş çıkarmanın ishale yol açtığını düşündüğünü ama bunu destekleyen kanıt olmadığını yazar. AAP, ateşin diş çıkarmanın yanlış bir belirtisi olduğunu ve diş çıkarmanın bağırsağın çalışmasını değiştirmediğini söyler; ishal enfeksiyona işaret edebildiği için bir günden uzun sürerse çocuk doktorunu aramayı önerir. Bebek daha sık ve daha çok ağlıyorsa da dişe bağlamak yerine doktora danışmak gerekir.
Sağlık Bakanlığına bağlı Tunceli Ağız ve Diş Sağlığı Merkezi sayfası diş çıkarma ile ishal arasındaki ilişkiyi çok şüpheli olarak niteler. Pratikte: ateşi ya da ishali, bekleyip geçmesini umduğun bir diş belirtisi olarak değil, değerlendirilmesi gereken bir hastalık olarak ele al.
Hangi ateş değerleri önemli?
Diş çıkarma ateşi biraz yükseltebilir ama NHS bunu 38 °C'nin altında tutar. NHS'in çocuklarda ateş sayfası aşağıdaki durumlarda acil danışma hattını (İngiltere'de 111; Türkiye'de doktorunu veya en yakın sağlık kuruluşunu ara) aramanı söyler. Yaşa göre sınırlar NHS'e aittir.
Termometre işe yarar ama bebeğinin görünüşü ve davranışı da en az o kadar önemlidir. Kötü emen ya da her zamanki gibi olmayan bebek, ateşi ne olursa olsun görüş almalıdır.
- 3 aydan küçük ve ateşi 38 °C veya üzeri, ya da yüksek ateşi olduğunu düşünüyorsun
- 3 ila 6 aylık ve ateşi 39 °C veya üzeri, ya da yüksek ateşi olduğunu düşünüyorsun
- 5 gün veya daha uzun süren yüksek ateş
- Yüksek ateşin yanında döküntü gibi başka hastalık belirtileri
- Yemek istemiyor ya da her zamanki gibi değil ve endişelisin
- Sıvı kaybı: az ıslanan bezler, çökmüş gözler ve ağlarken gözyaşı olmaması
Döküntü: salya mı, ciddi bir şey mi?
Salya ile yanaklarda ya da çenede kızarıklık yaygındır. Yüksek ateşle birlikte döküntü farklıdır: NHS, çocukta yüksek ateşin yanında döküntü gibi başka hastalık belirtileri varsa acil görüş almanı söyler.
Bardak testi yap. Bir bardağı döküntüye sıkıca bastırdığında döküntü solmuyorsa NHS bunu acil durum sayar. Koyu ciltte döküntü zor görülür; dudaklara ve dile de bak, emin değilsen danış. Türk Sağlık Bakanlığı hastane sayfası da ateşle birlikte ciltte mor döküntü oluşmasını zaman kaybetmeden doktora gitme nedenleri arasında sayar.
Acil belirtiler: 112'yi ara
NHS, yüksek ateşi olan çocukta aşağıdaki belirtileri acil çağrı nedeni sayar (İngiltere'de 999; Türkiye'de 112). Diş kaynaklı mı diye bekleme.
Bebeğinin hasta olduğunu ve yüksek ateşi olduğunu net söyle. Acil olup olmadığından emin değilsen danış.
- Boyunda sertlik
- Bardak bastırınca solmayan döküntü
- Işıktan rahatsız olma
- İlk kez nöbet (ateşli havale), çocuk titremeyi durduramıyor
- Alışılmadık derecede soğuk el ve ayaklar
- Cilt renginde değişiklik: mavi, gri, her zamankinden soluk ya da benekli cilt; ya da mavi, gri veya her zamankinden soluk dudak veya dil
- Uykulu ve zor uyandırılıyor
- Aşırı huzursuz (ağlamayı bırakmıyor) ya da şaşkın
- Nefes almakta güçlük: homurdanma sesleri, kaburgaların altında karnın içe çekilmesi veya çok hızlı soluma
- Her zamanki gibi tepki vermiyor ya da emzirmeye ve normal etkinliklere ilgi göstermiyor
Hastalığı dişlere yükleme
NHS, bebeğinde seni endişelendiren herhangi bir belirti varsa tıbbi görüş almanı söyler. Bu, bir diş çıkmak üzereyken bile geçerlidir.
Dişin yanlış açıklama olduğu örnekler: ishal (NHS ve AAP), 3 aydan küçük bebekte 38 °C veya üzeri ateş, günlerce süren yüksek ateş, ateşle birlikte döküntü ya da emmeyi reddeden bebek. Tunceli sayfası, bebek diş çıkarsa bile kulak enfeksiyonundan kuşkulanıyorsan doktora danışmanı öneriyor.
Yönergelerin ayrıştığı yerler
Ana mesaj her yerde aynı: ateş diş çıkarmadan olmaz. Ayrıntılar değişir ve bu dil sürümünde Türkiye'deki resmi sayfaları öne alıyoruz.
Türkiye: Sağlık Bakanlığına bağlı Tunceli sayfasına göre 38 °C'nin altındaki ateş diş çıkarmaya eşlik edebilir; ateş iki günde azalmazsa doktora haber vermek gerekir ve iki dışkılamadan daha uzun süren ishalin doktora bildirilmesi önerilir. Behçet Uz Çocuk Hastanesi'nin Ateş sayfası ateşi 37 °C üzeri olarak tanımlar, 3 aydan küçük bebeklerde ateşin çok ciddi enfeksiyon belirtisi olabileceğini söyler ve en yakın sağlık kuruluşuna başvurmayı önerir. Ayrıca ateş özellikle 2 yaş altındaki bebeklerde görülüyorsa ve ateşin yanında şunlar varsa zaman kaybetmeden doktora gitmeyi söyler: 40 °C üzeri düşürülemeyen ateş, ağlama, inleme ve dokununca huzursuzlanma, uyku eğilimi ve zor uyanma, ciltte mor döküntü, dalgınlık veya sayıklama, zor nefes alıp verme, yutkunma güçlüğü, daha önce havale geçirmiş olma, genel görünümde kötülük, boyunda sertleşme, bıngıldakta kabarıklık ve devamlı kusma ya da ishal.
İngiltere: NHS 3 aydan küçüklerde 38 °C, 3-6 ayda 39 °C ve 5 günlük ateşi sınır alır. Almanya: kindergesundheit-info.de ateşi 38,5 °C'den, ilk haftalarda 38 °C'den başlatır; 0-3 aylık bebekte 38 °C ve üzerinde, ya da 2 yaşa kadar bir günden uzun süren ateşte hızlı çocuk doktoru görüşü önerir. Fransa: ameli.fr 3 aydan küçük bebekte ya da 40 °C üzerinde veya genel durumu kötüleşen çocukta ateşte acil muayene önerir. Brezilya: Sağlık Bakanlığı ateş ve ishalin diş çıkarırken sık görüldüğünü ama bağlantının kesin olmadığını söyler.
Kaynaklar ayrıştığında erken sormak geç kalmaktan iyidir. Bu sürümde yaşa göre kesin sınırlar için NHS değerlerini, 112 ve belirti listeleri için Türk ve NHS sayfalarını birlikte kullandık.
Dişleri tahmin etmeden takip et
Her dişin ne zaman çıktığını not etmek, gerçekte neler olduğunu görmeni ve doktorunun ya da diş hekiminin sorularını yanıtlamanı kolaylaştırır.
Mamio'nun diş şeması, 20 süt dişini Amerikan Pediatrik Diş Hekimliği Akademisi (AAPD) tablosundaki tipik sürme aralıklarıyla gösterir. Geç çıkan diş hiçbir zaman gecikmiş olarak işaretlenmez, çünkü geniş bir aralık normaldir. Diş hekimi ziyaretlerini de kaydedebilirsin.
Şema bir belirtinin diş çıkarmadan mı hastalıktan mı geldiğini söyleyemez. Bunun için bu rehberdeki uyarı belirtilerini kullan ve bir sağlık profesyoneline danış.
Sık Sorulan Sorular
Diş çıkarma ateşe yol açar mı?
NHS ve Tunceli sayfasına göre diş çıkarma ateşi hafif yükseltebilir, ama 38 °C'nin altında kalır. AAP ateşi yanlış belirti sayar. 38 °C veya üzeri ateş, diş çıkarma için anlatılanı aşar ve başka bir açıklama gerektirir. 3 aydan küçük bebekte NHS, 38 °C ve üzerinde hemen danışmayı söyler.
Diş çıkarma ishale yol açar mı?
Sağlık Bakanlığına bağlı Tunceli sayfası ilişkiyi çok şüpheli bulur, NHS kanıt olmadığını söyler ve AAP diş çıkarmanın bağırsağı etkilemediğini belirtir. İshal bir günden uzun sürerse çocuk doktoruna haber ver (AAP).
Bebeğimin ateşi var ve diş çıkarıyor. Beklemeli miyim?
Hayır. Acil belirtilere bak ve görüş al. 3 aydan küçük bebekte ateş varsa en yakın sağlık kuruluşuna başvur (Behçet Uz Çocuk Hastanesi sayfası). Acil bir belirti görürsen 112'yi ara. Tunceli sayfası, ateş iki günde azalmazsa doktora haber vermeyi söyler.
Diş çıkarırken döküntü normal mi?
Salyadan dolayı yüzde veya ağız çevresinde kızarıklık olabilir. Bardak bastırınca solmayan döküntü acildir: 112. Yüksek ateşle birlikte döküntü acil görüş gerektirir.
Acil durumda hangi numarayı aramalıyım?
Türkiye'de 112. İngiltere'de 999, ABD'de 911, Almanya'da 112 (muayenehane saatleri dışında acil olmayan durumlar için 116 117), Fransa'da 15 veya 112, Brezilya'da SAMU 192.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiyenin yerini tutmaz.
Mamio'nun diş şemasında tüm bebek dişlerini gör